Tüm dünyada Covid-19 hastalığına neden olan yeni tip koronavirüs (SARS-CoV-2) pandemisi yaşanılan bugünlerde, bir yandan aşı bir yandan ilaç beklentileri içerisinde atladığımız bir konu var. Hepimizin bir gün karşılaşacağı bu virüsle ilgili, bulguları hafif seyreden ve hastane yatışı gerektirmeyen grupta olmak ve hem kendi sağlığımızı, hem toplum sağlığını, hem de sağlık sistemimizi korumak istiyorsak alabileceğimiz en büyük önlem vücudumuzun kendi savunma sistemini güçlendirmektir. Gelin elimizi taşın altına koyalım ve bağışıklık sistemi güçlü bireyler olabilmek için önce bağışıklık sistemimizi tanıyalım, sonra neler yapabileceğimize bakalım.

Bağışıklık sistemi (immün sistem), vücudumuzu hastalıklardan koruyan, zararlı mikroorganizmalar ve tümör hücrelerini ortadan kaldıran savunma sistemimizdir. Bağışıklık sistemi doğuştan gelen (doğal) ve kazanılmış bağışıklık olmak üzere ikiye ayrılır. Patojen mikroorganizmaların vücuda girebilmesi için, öncelikle çevre ile temasımızı sağlayan deri ve mukoza yüzeyindeki epitel dokuyu geçmeleri gerekir. Yabancı ajanlar birinci basamak olan fizyolojik bariyerleri aşmış ise doğal immün sistemin hücreleri ve humoral faktörlerin savunması ile karşılaşırlar.

 

 

Doğal bağışıklık sisteminin en önemli elemanı olan doğal öldürücü (Natural Killer, NK) hücreler, periferik kan (lenfositlerin %5-20’si), karaciğer (lenfositlerin %10’u) ve dalakta (splenositlerin 3%’ü) bulunan sitotoksik lenfosit hücreler olup vücudumuzu bakteriyal ve viral enfeksiyonlara karşı koruyan ilk savunma hattımızdır. Bu hücrelerin en büyük özelliği, öncesinde sensitizasyona ihtiyaç duymadan, tümör hücresi ve virüs ile enfekte hücreleri tanıyıp yok etmeleridir. Böylelikle kansere ve viral enfeksiyonlara karşı korunmamızda oldukça önemli ve öncül bir rol oynarlar. Aktive olan NK hücreleri enzimler (perforin ve granzim) salgılayarak hedef hücre üzerinde porlar oluşturur (perforin) ve bu enzimler hücre içerisine girerek (granzim) programlı hücre ölümünü (apoptoz) başlatır. NK hücrelerinin en önemli özelliklerinden biri, virüsle enfekte hücrelerde, hücreyi patlatıp virüslerin yayılmasına neden olacak bir hücre ölüm mekanizması yerine (lizis), hem hücrenin hem de içerdiği olgun virüslerin ölmesini sağlayacak olan programlı hücre ölümünü (apoptoz) başlatmasıdır. Aynı zamanda salgıladığı sitokinler ile de diğer immün sistem hücrelerini uyarır ve böylelikle doğal ve kazanılmış bağışıklık sistemi arasında köprü işlevi görür [1, 2].

2002 yılında SARS koronavirüsü (SARS-CoV) ve 2020 yılında yeni tip koronavirüs (SARS-CoV-2) ile ilgili yapılan çalışmalar viral enfeksiyonlarda bağışıklık sistemi ve NK hücrelerinin önemini ortaya koymaktadır [3]. SARS-CoV ile ilgili yapılan bir çalışma, NK hücre sayısının hastalık şiddetine bağlı olarak düşüş gösterdiğini belirtmektedir [4]. 2020 yılında Çin’in Wuhan şehrinde yapılan çok yeni bir çalışmaya göre de Covid-19 pozitif hastalarda NK hücre sayısı diğer immün sistem hücreleriyle beraber, hastalığın şiddeti ile doğru orantılı olarak düşüş göstermektedir [5]. Çalışmalar bununla sınırla kalmamakla birlikte, Covid-19 tedavisinde NK hücre transplantasyonunun ilk hücresel tedavi yöntemi olarak kullanılması da yine gündemdedir (Cellularity Bioteknoloji, New Jersey).

NK hücrelerini aktive etmenin en kolay, ucuz ve belkide en etkili yolu yine beslenmeden geçiyor olabilir mi? Bitkisel kaynaklı doğal bileşiklerin immün sistemi güçlendirmede önemli rol oynadığını artık hepimiz biliyoruz. Yapılan çalışmalar başta meyan kökü, geven otu, yeşil çay ve zerdeçalın içerdikleri biyoaktif bileşikler sayesinde yüksek antioksidan özelliklere ve NK hücre aktivasyonunu arttırarak bağışıklık güçlendirici etkilere sahip olduklarını göstermiştir.

 

 

REFERANSLAR

  1. Burkard, M., et al., Dietary flavonoids and modulation of natural killer cells: implications in malignant and viral diseases. J Nutr Biochem, 2017. 46: p. 1-12.
  2. Vivier, E., et al., Innate or adaptive immunity? The example of natural killer cells. Science, 2011. 331(6013): p. 44-9.
  3. Zheng, M., et al., Functional exhaustion of antiviral lymphocytes in COVID-19 patients. Cell Mol Immunol, 2020.
  4. National Research Project for SARS, B.G., The Involvement of Natural Killer Cells in the

Pathogenesis of Severe Acute Respiratory Syndrome. American Society for Clinical Pathology, 2004. 121: p. 507-511.

  1. Wang, F., et al., Characteristics of peripheral lymphocyte subset alteration in COVID-19 pneumonia. J Infect Dis, 2020.